يزد در يك نگاه

پیشینه تاریخی: منطقه يزد يكي از سرزمينهاي باستاني اقوام ايراني و داراي ميراث درخشاني از فرهنگ و تمدن كهن و ادوار مختلف تاريخي با قدمت 3 هزار سال است . برخي از مورخين ، بناي اوليه شهر يزد را به زمان اسكندر مقدوني نسبت مي دهند كه وي زنداني ساخته و نام آن را چنين نهاده است و به اعتقاد عده اي ديگر از تاريخ نويسان در دوره ساسانيان به فرمان يزدگرد اول ( 421   – 339 م ) در اين محل شهري بنام   ‹‹ يزدان گرد ›› بنا گرديده است . نام يزد از همين عنوان گرفته شده است و به معني مقدس ، فرخنده و در خور آفرين مي باشد . مورخين يوناني شهر كهن و باستاني را ‹‹ ايساتيس ›› خوانده اند كه احتمالاً بعد از ويراني شهر كهن « كته » پديد آمده است . پس از ظهور اسلام و گرايش مردم ايران به دين اسلام به يزد لقب  « دارالعباده » داده شد . يزد به معناي پاك و مقدس و يزدگرد به معناي داده خدايي است . شهر يزد نيز به مفهوم شهر خدا و سرزمين مقدس است . يزد نگين كوير است و اولين بار نام آن در كنار اسم ‹‹ چيتر تخمه ›› يكي از همرزمان داريوش آورده شد .اين ناحيه همواره در دوره هخامنشيان از راههاي معتبر مؤسسه هاي راهداري ، مراكز پستي و چاپاري برخوردار بوده است . راهداري در يزد قديم چنان اهميتي داشت كه خاندان آل مظفر از منصب راهداري ناحيه ميبد به پادشاهي رسيدند .

فرهنگ بومي حاكم بر استان یزد : استان يزد از سزمينهاي قديمي و تاريخي است و در ميان ايالت هاي قديمي و بزرگ پارس ، اصفهان ، كرمان و خراسان قرار داشته است . اين سرزمين از معابر و گذرگاههاي مهم در ادوار تاريخي محسوب مي شده است . اين استان از درگيريها و جنگهاي سياسي تاريخ كشور ايران تا حدودي ايمني داشته است . از طرفي صعب العبور بودن راهها به همراه محدوديت منابع آبي و غيره مانع عمده تسخير اين منطقه توسط بعضي از حكومتهاي بزرگ و كوچك حاشيه و پيرامون اين منطقه در طول تاريخ بوده است . با توجه و گواهي گرفتن از منابع تاريخي آبادي نشيني در اين منطقه از قدمت طولاني برخوردار است . از مظاهر فرهنگ مادي و معنوي كه مردم اين خطه از خود بجاي گذشته اند و ميراث تاريخي آنها در دوره هاي قديمي به حساب آمده و نشانه هائي از مهر و آناهيتا ، ايساتيس و هخامنشي و زندان اسكندر و برج و بارو و كهن دژهاي بزرگ و عظيم و پناهگاههاي متعدد و موبدان و سران ساساني و ابنيه و يادگارهايي بعد از اسلام نظير مساجد و امامزده ها و مزارها و … نشانگر فرهنگ و تمدن مردم چه قبل و چه بعد از دوره اسلامي بوده است . فرهنگ ، زبان و گويش مردم يزد: مردم يزد به زبان فارسي رايج با پاره اي ويژگيهاي گويشي سخن مي گويند و بسياري از واژه ها و تركيبات زيباي فارسي را در گويش خود حفظ كرده اند . در استان يزد برخي ويژگيهاي گويشي ميان شهرستانهاي مختلف محسوس است . معتقدين به آئين زرتشتي در ميان خود هنوز به زبان نياكانشان سخن مي گويند و بويژه مراسم مذهبي خود را با اين زبان انجام مي دهند .